Jednym z najważniejszych problemów współczesnego świata po 1945 roku jest ochrona praw człowieka. Idea ta jest dostrzegana we wszystkich dziedzinach życia, a urzeczywistniana przede wszystkim w normach prawa międzynarodowego i państwowego.
Prawa człowieka, w odróżnieniu od innych uprawnień, to prawa należne każdemu człowiekowi bez względu na rasę, narodowość, pochodzenie, płeć, wiek, zawód itd. Wynikają one z samego faktu bycia człowiekiem. Prawa te są:
-    przyrodzone - człowiek nabywa je przez urodzenie się, a niektóre ma nawet przed urodzeniem;
-    powszechne - przysługują bez wyjątku każdej osobie;
-    niezbywalne - nie można się ich zrzec;
-    nienaruszalne - nie można człowieka pozbawić tych praw.
Pierwsza generacja praw człowieka to trzy najważniejsze prawa - do życia, wolności i własności. Traktuje się je jako prawa podstawowe, wynikające z natury ludzkiej, przyrodzone jego godności, niezależne od tego, jaki stan prawny obowiązuje w danym państwie.
Prawa drugiej generacji obejmują swym zakresem prawa społeczne, gospodarcze i kulturalne, zapewniające byt materialny oraz rozwój fizyczny i duchowy (np. prawo do pracy i wynagrodzenia, prawo do nauki, do korzystania z osiągnięć postępu naukowego, prawo do udziału w życiu kulturalnym, do ubezpieczenia społecznego, do opieki nad rodziną).
Prawa trzeciej generacji to prawa kolektywne, czyli uprawnienia przysługujące zbiorowościom społecznym, narodom (np. prawa do pokoju, do rozwoju, do demokracji, do czystego środowiska).
Pojęcie godności człowieka znane było już w starożytności. Posługiwali się nim chociażby Arystoteles czy Cycero. Własność i jej ochronę gwarantowały przepisy rzymskiego prawa cywilnego, odnoszące się w tej mierze, rzecz jasna, tylko do wolnych obywateli Rzymu.
Rozwój idei chrześcijaństwa w połączeniu z upowszechnieniem wskazań dekalogu, sprawił, że życie ludzkie dane przez Boga nabrało wartości chronionej prawem boskim, na którym zaczęto opierać przepisy prawa stanowionego. Przyczyniło się to niewątpliwie do stopniowego zniesienia niewolnictwa w Rzymie. W średniowieczu tezy o godności człowieka, jako istoty stworzonej przez Boga na swój wzór i podobieństwo, podnoszone były w dziełach św. Tomasza z Akwinu czy św. Ambrożego.
Początków wewnątrzpaństwowej ochrony praw jednostki należy upatrywać w angielskiej Wielkiej karcie swobód z 1215 roku, wydanej przez króla Jana bez Ziemi. W akcie tym władca gwarantował każdemu, że tylko
wyrokiem odpowiedniego sądu lub na mocy prawa krajowego może nastąpić czyjeś uwięzienie, pozbawienie mienia i skazanie na wygnanie.
Podobny charakter miały nadane w latach 1430-1433 przez Władysława Jagiełłę przywileje jedlneńsko-krakowskie (neminem captivabi-mus), gwarantujące szlachcie polskiej nietykalność osobistą i majątkową.
W XV-wiecznej Polsce rzecznikiem ochrony praw człowieka był Paweł Włodkowic, rektor Akademii Krakowskiej, który podczas soboru w Konstancji (1414-1418) wystąpił z ostrą krytyką zbrojnych sposobów chrystianizacji, stosowanych wobec pogan przez zakon krzyżacki.
W dobie renesansu problem praw człowieka poruszali Pico della Mirandola, Jan z Trzciany i Thomas Morus. Tego zagadnienia dotyczy też obowiązująca do dziś angielska ustawa Habeas corpus act z 1679 roku, zabraniająca aresztowania obywatela bez nakazu sądu.
Pierwsze kompleksowe systemy ochrony praw człowieka związane są z wiekiem oświecenia i pierwszymi konstytucjami pisanymi. Anglik John Locke uważał, iż własność prywatna jest przyrodzonym prawem człowieka, istniejącym wcześniej niż państwo. Według Monteskiusza warunkiem wolności politycznej jest trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Jean Jacques Rousseau twierdził, że wolność jest z człowiekiem nierozerwalnie związana, a „zrzec się swej wolności to zrzec się swojego człowieczeństwa, praw ludzkich”.